1 ) گناه از روى جهالت و به خاطر نادانى باشد ( نه از روى علم و عمد ) . 2 ) توبه را تأخير نيندازد . 3 ) توبه قبل از ديدن مرگ باشد . 4 ) توبه بعد از مرگ نباشد . پاسخ اين سؤال به طور اختصار ، آن است كه : آنچه در ظاهر اين دو آيهء شريفه ملاحظه مىشود ، نيازمند توضيح و تفسير است و اين دو آيهء شريفه ، نكات ظريف و دقيق ديگرى را در بر دارد كه بايد تبيين گردد . در واقع ، ظاهر اين آيات ، علاوه بر اين‌كه خلاف آيات متعدّد ديگرى است ، خلاف سيرهء پيامبر اكرم ( ص ) و ائمّهء هدى ( ع ) در برخورد با گناهكاران نيز مىباشد . افزون بر اين ، دين اسلام مدّعى است كه بن‌بست در آن وجود ندارد و نپذيرفتن توبه از سوى خداوند متعال ، نوعى بن‌بست به شمار مىرود . بنابر اين با توجّه به آنچه از ظاهر اين دو آيهء شريفه فهميده مىشود كه توبهء چهار گروه پذيرفته نمىگردد ، بايد نكات مهمّى را كه در توضيح و تفسير اين دو آيهء شريفه وجود دارد ، بيان نماييم : الف ) لجاجت در ارتكاب گناه گاهى گناه در اثر طغيان يكى از غرايز است و در نتيجه ، تسلّط هوى و هوس و طغيان غريزه يا صفت رذيله موجب مىشود كه انسان ، « معرفت » خود را تقريباً از دست بدهد ؛ قرآن شريف اين حالت را « جهالت » ناميده است و معلوم است كه توبه از اين نوع گناه پذيرفته است ؛ امّا اگر ارتكاب گناه در اثر عناد و لجاج و از روى طغيان‌گرى و انكار و دشمنى با حقّ و حقيقت باشد ، طبيعى است كه چنين گناهى ، زمينه‌ساز عدم آمرزش الهى مىشود . گناهىكه از روى لجاجت و دشمنى با